Welk licht is natuurlijk? En welk licht verstoort je bioritme?
We zijn inmiddels zo gewend geraakt aan lampen dat we er eigenlijk nauwelijks meer bij stilstaan: licht is licht, toch?
Noooooo, want junkfood is toch niet hetzelfde als grasgvoerde runderlever? 😅 Je lichaam maakt namelijk nogal een verschil tussen een ochtendwandeling in de zon, een kaarsje op tafel en een plafond vol felle witte LED-lampen terwijl het buiten al uren donker is.
En dat is ook precies waarom ik de laatste tijd veel meer let op het soort licht dat ik in huis gebruik.
Want als je je slaap, hormonen en bioritme een beetje wilt ondersteunen, is het niet alleen interessant hoe laat je naar bed gaat. Het is ook interessant wat je ogen in de uren daarvoor allemaal voorgeschoteld krijgen.
Maar wat is dan eigenlijk écht natuurlijk licht?
Zonlicht: de gouden standaard
Als we het hebben over natuurlijk licht, staat de zon natuurlijk met stip op nummer één.
Zonlicht is geen enkelvoudige kleur, het is een spectrum. Het bevat een enorm breed spectrum aan verschillende golflengten. En dat spectrum verandert bovendien gedurende de dag.
's Ochtends ziet het licht er anders uit dan rond het middaguur en aan het einde van de dag verandert het weer. Nou ja, misschien zie jíj het niet bewust. Maar je lichaam gebruikt die veranderingen onder andere als informatie over waar je je in de dag bevindt. Fel buitenlicht overdag vertelt je lichaam als het ware: hé, het is dag. Aan de slag.
Wanneer het 's avonds donkerder wordt en de hoeveelheid en samenstelling van het licht veranderen, krijgt je lichaam een heel ander signaal. Dat is dus precies wat je wilt, daar is licht voor ontworpen.
Niet de hele dag hetzelfde soort licht in je gezicht, maar een lichtomgeving die een meebeweegt met natuurlijke ritme van de dag.
Maar de maan dan?
Ook maanlicht is natuurlijk. Alleen is de maan natuurlijk geen eigen lichtbron, (okay daar zijn de meningen over verveeld, prima). Het is zonlicht dat door het maanoppervlak wordt teruggekaatst. En dat maakt nogal uit voor de hoeveelheid licht.
Een heldere volle maan geeft 's nachts wel licht, maar dat is niets vergeleken met een zonnige dag buiten.
Sterrenlicht is nog veel zwakker. Je hoeft dus niet bang te worden van ieder foton dat 's nachts toevallig door je slaapkamerraam naar binnen komt vliegen. 😉
En vuur dan?
Vuur is misschien wel het mooiste voorbeeld van natuurlijk avondlicht.
Denk aan een kampvuur, een open haard of een klein olielampje.
En een kaars natuurlijk.
Het licht van een vlam ontstaat door hitte en heeft een breed spectrum met relatief veel rood, oranje en infrarood en maar weinig blauw licht.
Dat past dus heel mooi bij de donkere uren van de dag.
Maar let op welke kaars je koopt
Als je voor kaarslicht kiest, zou ik zelf gaan voor echte bijenwaskaarsen en niet voor paraffinekaarsen.
Je hoeft namelijk niet een natuurlijk lichtmoment te creëren om vervolgens een aardolieproduct midden in je woonkamer te zetten.
Een beetje zonde van het idee. 😉
[Hier komt mijn link naar bijenwaskaarsen]
Een gloeilamp dan?
En nu wordt het interessant.
Een ouderwetse gloeilamp is technisch gezien natuurlijk géén natuurlijk licht. Je hebt immers elektriciteit nodig om het lampje te laten branden.
Maar het licht dat eruit komt, lijkt qua manier van ontstaan veel meer op zonlicht en vuur dan het licht van een moderne LED.
Een gloeidraad wordt namelijk gloeiend heet. En een heet voorwerp geeft een breed, continu spectrum aan licht af.
Daarom bevat een gloeilamp relatief veel rood en infrarood en veel minder blauw licht dan bijvoorbeeld een koele witte LED.
Dus:
kunstmatig als lichtbron? Ja.
Vergelijkbaar met natuurlijk licht qua spectrum? Veel meer dan een typische LED.
Dat is een belangrijk onderscheid.
Dus is een gloeilamp dan ideaal voor de avond?
Niet per se.
Want hier gaat het vaak mis.
We kunnen zo enthousiast worden over het spectrum dat we vergeten dat ook de hoeveelheid licht telt.
Een lamp die weinig blauw licht bevat, kan nog steeds behoorlijk fel zijn.
En je ogen vertellen je hersenen niet alleen welke kleur het licht heeft, maar ook hoeveel licht er binnenkomt.
Daarom vind ik voor de late avond een ouderwetse gloeilamp persoonlijk minder interessant dan verlichting waarmee je bewust kunt kiezen voor heel warm, amberkleurig of rood licht.
Je wilt tenslotte niet om 22.30 uur je woonkamer veranderen in een zonnige bouwmarkt. 😉
En dan hebben we LED
LED-verlichting werkt op een heel andere manier.
Daarbij wordt het licht niet geproduceerd doordat iets gloeiend heet wordt, zoals bij een gloeilamp of vuur.
Het spectrum kan daardoor veel gerichter worden samengesteld.
Dat is ontzettend handig.
Maar biologisch gezien betekent het ook dat je niet automatisch kunt zeggen:
lamp = lamp.
Een warme, laag-intensieve LED is iets anders dan een felle witte LED-plafondlamp.
En een lamp met een breed spectrum is weer iets anders dan een lichtbron met een sterk piekspectrum.
Daarom vind ik de uitspraak “LED is junk light” eigenlijk te simpel.
Ik kijk liever naar:
welke kleur heeft het licht?
hoeveel licht krijg ik binnen?
hoe laat op de dag gebruik ik het?
en hoe lang zit ik erin?
Dat vertelt je veel meer.
Mijn praktische lichtindeling
En nu het gedeelte waar je waarschijnlijk écht iets aan hebt.
Je hoeft namelijk niet je hele huis te verbouwen tot een grot met alleen maar kaarsen.
Je kunt het veel eenvoudiger aanpakken.
☀️ Overdag: veel en helder licht
Overdag wil je juist veel licht.
Het liefst natuurlijk buitenlicht.
Dus:
- naar buiten
- gordijnen open
- zoveel mogelijk daglicht binnen
- werk eventueel bij een raam
- gebruik binnenverlichting als het donker is
Overdag is licht namelijk niet je vijand.
Sterker nog: een duidelijk verschil tussen licht overdag en donkerder licht 's avonds is juist heel logisch voor je biologische klok.
De witte stand van de Alina 3-Kleurenlamp kun je hiervoor gebruiken wanneer je extra kunstlicht nodig hebt. Deze lamp heeft een witte stand van 4000 K en daarnaast een amber- en roodlichtstand.
[Link naar Alina 3-Kleurenlamp]
🌅 Eind van de middag en vroege avond: amber
Naarmate de avond vordert, kun je het licht steeds warmer maken.
Dan is amberkleurig licht een mooie tussenstap.
De Alina 3-Kleurenlamp heeft een amberstand van 1600 K.
Dat is dus niet meer dat typische heldere witte plafondlicht waar je om 21.30 uur nog even gezellig onder zit te werken alsof het twaalf uur 's middags is.
Gebruik amber bijvoorbeeld:
- tijdens het eten
- wanneer je met de kinderen nog wat doet
- tijdens een gesprek
- wanneer je nog wat door het huis loopt
- wanneer je nog iets wilt doen waarbij je wel wat licht nodig hebt
🌙 De laatste uren voor bed: rood
Hoe dichter je bij bedtijd komt, hoe meer ik zou kiezen voor zwak, warm en eventueel rood licht.
Dan hoef je niet ineens in complete duisternis te zitten.
Je kunt gewoon lezen, opruimen, naar de wc lopen of nog even met iemand praten.
Alleen hoeft je woonkamer daarvoor niet meer op een kantoor om 14.00 uur te lijken.
De rode stand van de Alina 3-Kleurenlamp is 630 nm. De lamp schakelt bovendien na ongeveer zes seconden uitgeschakeld te zijn weer automatisch terug naar rood. Dat vind ik persoonlijk een heel handig detail: je hoeft 's nachts niet eerst met een app of afstandsbediening te gaan hannesen.
[Link naar Alina 3-Kleurenlamp]
En wat doe je als je 's avonds wilt lezen?
Dit is zo'n moment waarop mensen vaak alsnog hun hele slaapkamer verlichten.
Alleen omdat ze een boek willen lezen.
Niet nodig.
Je kunt beter gericht licht gebruiken.
Dus een leeslampje dat alleen je boek verlicht in plaats van een plafondlamp die je hele slaapkamer in één klap verlicht.
Alina heeft bijvoorbeeld een roodlicht-leeslamp die je met een klem aan je boek, bedrand of nachtkastje kunt bevestigen. Hij geeft 630 nm rood licht en is bedoeld voor gericht licht tijdens het lezen.
[Link naar roodlicht leeslamp]
Dat vind ik eigenlijk een heel mooi principe:
verlicht alleen wat je nodig hebt.
Je hoeft niet de hele kamer te verlichten als je alleen een boek voor je neus hebt.
En wat doe je met een bril?
Als je 's avonds veel schermtijd hebt, kun je daarnaast kijken naar een blauwlichtfilterende bril.
Maar ook hier geldt: een bril is geen vrijbrief om tot 01.00 uur naar een fel scherm te staren.
Een bril verandert namelijk niet het feit dat je naar een lichtgevend scherm kijkt.
Dus mijn volgorde zou zijn:
- overdag veel natuurlijk licht
- 's avonds de verlichting dimmen en warmer maken
- schermen minder fel zetten
- waar nodig een blauwlichtfilterende bril gebruiken
- en vooral: niet vergeten dat je lichaam ook gewoon slaap nodig heeft
De bril is dus een hulpmiddel, geen magische “ik heb Netflix gekeken tot middernacht maar mijn bioritme heeft daar niets van gemerkt”-kaart. 😉
Maar wat is dan die infraroodlamp?
Hier wil ik één belangrijk onderscheid maken.
Een infraroodlamp is geen gewone avondlamp.
Je koopt zo'n lamp niet om je woonkamer gezellig te verlichten.
De Alina Infraroodlamp geeft zichtbaar rood licht vanaf 630 nm en daarnaast infraroodlicht tot boven 3000 nm. Hij geeft ook voelbare warmte af.
Je gebruikt hem dus voor een ander doel dan de 3-Kleurenlamp.
Denk bijvoorbeeld aan een moment overdag, na het sporten of tijdens je ontspanningsmoment.
De 3-Kleurenlamp is voor mij veel meer:
“Hoe wil ik mijn huis vandaag verlichten?”
De infraroodlamp is:
“Ik ga bewust een moment met rood/infraroodlicht en warmte nemen.”
Dat zijn twee verschillende toepassingen.
En dat onderscheid maakt het allemaal een stuk overzichtelijker.
Mijn simpele lichtplan
Als je hier niet een complete studie van wilt maken, kun je het gewoon zo onthouden:
☀️ Overdag
Buitenlicht → zoveel mogelijk.
Binnen → helder wit licht als je dat nodig hebt.
🌅 Vroege avond
Warm wit → amber.
🌙 Late avond
Amber → rood.
📖 Lezen
Gericht leeslicht in plaats van de hele kamer fel verlichten.
🚽 's Nachts
Een klein rood licht of roodlicht-sensorlampje zodat je niet midden in de nacht de badkamerverlichting aan hoeft te knallen.
🔥 Extra natuurlijk
Bijenwaskaarsen, een haard of ander echt vuur.
🔴 Rood/infrarood
Als apart lichtmoment, bijvoorbeeld met een infraroodlamp. Niet verwarren met gewone sfeerverlichting.
En moet je nu al je LED-lampen weggooien?
Nee.
Alsjeblieft niet. 😉
Je hoeft niet morgen met een verhuiswagen vol LED-lampen naar de milieustraat.
Begin gewoon met de plekken waar het verschil het grootst is:
de slaapkamer, de woonkamer en de verlichting die je in de laatste uren voor bed gebruikt.
Je kunt bovendien gewoon je bestaande armaturen houden en alleen de lichtbron vervangen.
Dat is precies waarom ik de 3-Kleurenlamp van Alina zo praktisch vind. Je hoeft niet drie verschillende lampen in huis te halen. Eén lamp geeft je wit, amber en rood licht en je schakelt met de normale lichtschakelaar tussen de standen. De lamp is verkrijgbaar met zowel een E27- als E14-fitting.
Dus nee, je hoeft je huis niet terug te brengen naar 1742.
Je mag gewoon gebruikmaken van elektriciteit.
Het idee is niet om alle moderne gemakken af te zweren.
Het idee is om je kunstmatige licht zoveel mogelijk te laten aansluiten bij wat je lichaam gedurende de dag van nature gewend is: helder overdag en steeds donkerder, warmer en rustiger naarmate de avond vordert.
En eerlijk?
Een huis met zacht amberlicht, een kaarsje en een boek is ook gewoon een stuk gezelliger dan een woonkamer die om half elf 's avonds nog staat te stralen alsof er zo een OK-team binnenkomt.
Dat is ook wat waard. 😉